Zijn de zes meest vervuilende landen degenen die de toekomst van de aarde bepalen?

Sommige landen spelen een belangrijke rol in het veroorzaken van klimaatverandering, deels wegens hun omvang (totale broeikasgasuitstoot), hun politieke rol in de wereld en hun kritieke rol in wereldwijde productie, maar ook via hun positie in de onderhandelingen. Olieproducerende landen spelen bijvoorbeeld een hoofdrol in de klimaatonderhandelingen. De zes grootste uitstoters zijn: China, Verenigde Staten, EU27, India, Rusland en Japan [1]. De daaropvolgende acht landen met de grootste broeikasgasuitstoot zijn Brazilië, Indonesië, Iran, Canada, Saoedi-Arabië, Australië, Mexico en Zuid-Korea. Samen zijn deze landen verantwoordelijk voor ongeveer driekwart van alle broeikasgasuitstoot wereldwijd. In feite zijn de eerste vier landen zelfs verantwoordelijk voor de helft van alle uitstoot [1]. Figuur 1 toont de trends in uitstoot van broeikasgassen van de 14 grootste uitstoters. Veel van deze landen hebben ook een grote bevolking.

Figuur 1: Uitstoot van broeikasgassen (Gt CO₂-equivalent per jaar) van de 14 grootste uitstoters [1].

We kunnen ons ook richten op de individuele trends (Figuur 2). Hier kun je zien dat de uitstoot toeneemt in de meeste landen, met uitzondering van de Verenigde Staten, Japan en de EU27.

Figuur 2: Individuele trends in uitstoot van broeikasgassen (Gt CO₂-equivalent per jaar) van de 14 grootste uitstoters [1].

Als we kijken naar broeikasgasuitstoot per capita (per hoofd van de bevolking), geeft dit een ander beeld (Figuur 3). Nu zijn Australië, Canada, Verenigde Staten, Saoedi-Arabië, Rusland en Zuid-Korea de grootste uitstoters.

Figuur 3: Jaarlijkse broeikasgasuitstoot (links) (t CO₂-equivalent per jaar) en per capita broeikasgasuitstoot (rechts) (t CO2-equivalent per capita per jaar) voor de grootste uitstotende landen in 2019 [3-4].

Voor het complete plaatje is het daarentegen belangrijk om ook te kijken naar uitstoot geassocieerd met import van goederen. Figuur 4 en 5 laten zien dat China CO₂ exporteert door handel: de emissies die gepaard gaan met Chinese productie van producten die wereldwijd worden verhandeld worden toegerekend aan China. Aan de andere kant is de Verenigde Staten een grote importeur van CO₂. Europese landen zijn over het algemeen ook importeurs van CO₂ door middel van handel.

Voor het bereiken van de klimaatdoelen van het Parijsakkoord zullen de emissies uiteindelijk overal op de wereld verlaagd moeten worden (meer hierover lees je in Wat voor nut hebben de Nederlandse klimaatregelen op het wereldwijde toneel?).

Figuur 4: Wereldwijde CO₂-import en -export door handel in 2014. Gebaseerd op data van het Global Carbon Project. Let erop dat 2014 het laatste jaar is waarvoor CO₂-import/export data beschikbaar is. Daarnaast gaat de schaal van -600 tot 300 MtCO₂. Bron: Carbon Brief [4].

Figuur 5: Netto CO₂-import en -export in de grootste landen voor totale uitstoot (boven) en het percentage in binnenlandse uitstoot (onder). Gebaseerd op data van het Global Carbon Project. Bron: Carbon Brief [4].

De landen met de hoogste uitstoot spelen verschillende rollen in de onderhandelingen. Sommige grote landen hebben consequent de totstandkoming van een mondiaal klimaatverdrag ondersteund. Andere landen zijn van rol veranderd in het verleden. Tot slot hebben sommige landen in het verleden hun bezorgdheid geuit over klimaatbeleid (bijvoorbeeld gebaseerd op de mogelijke impact op inkomsten of ontwikkeling van de energiesector).