Worden de landen met de hoogste uitstoot op tijd klimaatneutraal om de Parijs doelstellingen te halen?

Doel van het akkoord van Parijs

In het akkoord van Parijs hebben 196 landen in 2015 afgesproken om de mondiale temperatuurstijging ruim binnen de 2 graden of liever binnen de 1.5 graden te houden ten opzichte van de temperatuur van voor de industriële revolutie (1750-1850). Om dit doel te bereiken moet de uitstoot van broeikasgassen ingeperkt worden, en zelfs naar nul gaan. Sinds het akkoord van Parijs in werking is getreden, is de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen echter onverminderd doorgegaan en zelfs gestegen. De wereldwijde gemiddelde temperatuur is op dit moment (oktober 2022) al met 1.22°C gestegen [1]. Als deze trend doorgaat zoals gemiddeld over de afgelopen 30 jaar bereiken we de 1.5°C stijging in het jaar 2034. De snelheid waarmee de temperatuur stijgt neemt ook toe, en daarmee het punt waarop we verwachten de 1.5°C grens te bereiken. Toen het akkoord van Parijs werd gesloten in 2015, was de verwachting nog dat we op 1.5°C zouden uitkomen in het jaar 2045.

Koolstofbudget

De resterende hoeveelheid broeikasgassen die nog kan worden uitgestoten om binnen de 1.5°C te blijven, wordt het koolstofbudget genoemd. Stel je dit koolstofbudget voor als een emmer gevuld met koolstof. Als je heel deze emmer aan de atmosfeer zoals deze was in 1870 zou toevoegen, dan zou je op een totale stijging van 1.5°C uitkomen. De uitstoot van alle landen wordt van het resterende budget afgetrokken. In het jaar 2020 was er nog maar 8% van het koolstofbudget voor 1.5°C over (zie figuur 1). Met name de Verenigde Staten, Europa, China en Rusland hebben in het verleden al het grootste deel van het koolstofbudget opgebruikt. Als landen doorgaan met de uitstoot in hetzelfde tempo, is het koolstofbudget in minder dan 10 jaar vanaf nu opgebruikt, en zal de temperatuur dus meer stijgen dan 1.5°C. Het is daarom van belang dat landen de uitstoot zo snel mogelijk naar nul brengen.

Figuur 1: Het koolstofbudget om de mondiale temperatuurstijging binnen de 1.5°C te houden was in het jaar 2020 al voor 92% opgebruikt [2]. Concept by Rob Jackson, Stanford University, with input from Alistair Scrutton, Future Earth. Animation by Jerker Lokrantz/Azote.

Uitstoot per land

Niet alle landen dragen evenveel bij aan de uitstoot van broeikasgassen. Daarbij is het ook van belang te kijken naar de historische bijdrage. De Verenigde Staten en geïndustrialiseerde landen in Europa hebben al meer dan 100 jaar grote hoeveelheden broeikasgassen uitgestoten, terwijl bijvoorbeeld China en India pas recent meer zijn gaan uitstoten. Uiteindelijk is het van belang dat alle landen hun uitstoot naar nul brengen, maar gezien het voordeel dat landen met een langere geschiedenis van uitstoot hebben gehad (door het groeien van hun industrie en economie), is het rechtvaardig dat deze landen ook vooroplopen bij het verminderen van de uitstoot. Figuur 2 laat zien dat in de laatste jaren de uitstoot in de Verenigde Staten en Europa aan het afnemen is terwijl China en India vanaf het jaar 2000 een grotere rol innamen. Hierbij is het van belang op te merken dat de uitstoot per persoon nog veruit het grootste is in de Verenigde Staten, en dat veel van de uitstoot die in China plaats vindt het gevolg is van producten en diensten die bestemd zijn voor de export naar andere landen, met name de Verenigde Staten en Europa. Een deel van de vermindering die plaats vindt in die twee regio’s is daarom eigenlijk een verplaatsing van de uitstoot naar andere delen van de wereld. Aangezien de hele atmosfeer van de aarde in een jaar tijd volledig doormengt, is klimaatverandering een wereldwijd probleem, en maakt het voor het klimaat niet uit waar die uitstoot plaatsvindt.

Figuur 2: De uitstoot van de Europese Unie (EU27) en de top 5 landen met de grootste CO₂ uitstoot [3-4].

Zoals gezegd, is er bijna geen tijd meer om ervoor te zorgen dat de temperatuurstijging binnen 1.5°C blijft. Figuur 3 maakt dit inzichtelijk door te schetsen wat de snelheid van de reducties zou moeten zijn afhankelijk van een gekozen startjaar. We zien echter dat de uitstoot blijft stijgen. In het jaar 2020 was er een tijdelijke reductie van de emissies. De grootschalige lockdowns tijdens de COVID-19 pandemie zorgden in dat jaar voor een reductie van de uitstoot van broeikasgassen van 7% [5]. Echter, met het beëindigen van de lockdowns was de uitstoot in 2021 wereldwijd weer op hetzelfde niveau als in 2019. Al met al laat dit figuur zien dat het behalen van het 1.5°C doel van het akkoord van Parijs steeds minder realistisch wordt.

Figuur 3: Dit figuur laat zien hoe snel de uitstoot van CO₂ moet dalen om het akkoord van Parijs te halen. Als landen eerder waren begonnen, was er meer tijd voor de benodigde reducties. Met de huidige stand van zaken is het behalen van het 1.5°C doel van het Parijs akkoord vrijwel onmogelijk [6].

China heeft recent een daling in de uitstoot laten zien [7]. In het tweede kwartaal van 2022 was de uitstoot 8% lager dan het jaar ervoor en daarmee zijn er nu 4 kwartalen op een rij geweest waarin de uitstoot in het land daalde. Deze daling is met name veroorzaakt door een crisis in vastgoedsector, de strenge COVID-maatregelen, verminderde groei in vraag naar elektriciteit en sterke toename van hernieuwbare energiebronnen. Echter, in juli en augustus van 2022 is de elektriciteitsvraag alweer gestegen door het gebruik van airconditioning tijdens een hittegolf.

In de Verenigde Staten was er de afgelopen jaren geen gunstige situatie voor het behalen van de doelen van Parijs, gezien de vorige president Trump het land had teruggetrokken uit het Parijs akkoord. Echter, recent (Augustus 2022) heeft de huidige president Biden een ambitieuze klimaatwet aangenomen en heeft het land grootse plannen om alsnog een inhaalslag te maken en te streven naar een halvering van de uitstoot in het jaar 2030.

Europa heeft intussen te maken met een energiecrisis als gevolg van de oorlog in Oekraïne. De invloed daarvan is nog niet goed in te schatten, maar de hoge gasprijzen leiden in Nederland samen met een warm voorjaar en een warme oktobermaand tot vermindering van het gasverbruik in huishoudens, de industrie en de landbouwsector[8]. Echter, waar gas wordt vervangen door kolen, zal de uitstoot stijgen, aangezien kolen een relatief hogere CO₂ uitstoot per kilowattuur hebben in vergelijking met gas. In Nederland draaien de kolencentrales weer op volle kracht, terwijl eerder een beleid van afbouw was ingezet [9].

Op de website climateactiontracker.org kun je zien of andere landen op schema liggen met het behalen van de doelen van het akkoord van Parijs. De meeste landen komen uit op het label ‘onvoldoende’, en daarmee is het onwaarschijnlijk dat de temperatuurstijging binnen de 1.5°C blijft. Er moet dus nog heel veel gebeurenom de klimaatverandering en de gevolgen daarvan te beperken, en alsnog ruim binnen het 2°C doel te blijven.