Wat voor effect heeft mijn auto- of vliegvakantie op het klimaat?

Introductie

Auto- en vliegvakanties dragen bij aan klimaatverandering, omdat beide vervoermiddelen grotendeels van fossiele brandstoffen afhankelijk zijn en bij de verbranding daarvan broeikasgassen uitstoten. Bij een vliegvakantie kan die uitstoot heel hoog worden. Ook de meeste elektrische auto’s veroorzaken uitstoot, omdat de elektriciteit waarop ze rijden meestal niet (helemaal) uit hernieuwbare bronnen zoals windenergie komt.

Afbeelding door Jan Vašek via Pixabay

Hoe wordt de uitstoot berekend?

De uitstoot (ook wel emissies) van auto’s of vliegtuigen wordt berekend door een voor het vervoermiddel specifieke emissiefactor die aangeeft hoeveel er wordt uitgestoten per kilometer die afgelegd wordt. Om tot de totale hoeveelheid uitstoot te komen moet deze emissiefactor vermenigvuldigd worden met de afgelegde afstand. De emissiefactor omvat in elk geval de uitstoot door de verbranding tijdens het vervoer, en vaak ook de uitstoot die veroorzaakt wordt tijdens het productieproces van de brandstof. Daarnaast kijken sommige studies naar de uitstoot over de gehele levenscyclus van een vervoermiddel. Dan wordt dus ook de uitstoot tijdens de productie en de sloop van het vervoermiddel meegerekend. Soms wordt ook de emissie van de bouw, het beheer en onderhoud van de infrastructuur, zoals wegen, vliegvelden en treinrails, meegerekend bij de uiteindelijke uitstoot van een vervoermiddel. De uitstoot van vervoermiddelen wordt meestal weergegeven in hoeveelheid koolstofdioxide (CO₂), het voornaamste broeikasgas dat vrijkomt bij vervoer. Soms worden CO₂-equivalenten (CO₂-eq.) gebruikt. In dat geval worden de verschillende broeikasgassen (zoals bijvoorbeeld ook methaan), die allemaal een verschillende grootte van invloed op klimaatverandering hebben, omgerekend en weergegeven als CO₂.

Bij vliegtuigen is er ook nog sprake van zogenaamde niet-CO₂ klimaateffecten. Die bestaan onder meer uit het opwarmende effect van de condensatiestrepen die vaak in de lucht te zien zijn, en de bewolking die daaruit kan ontstaan. Deze worden op maximaal twee tot vier keer het opwarmende effect van alleen de CO₂ uitstoot van vliegtuigen geschat [1]. Omdat er over het exacte effect nog wetenschappelijke onzekerheid heerst, wordt meestal alleen CO₂ gebruikt, wat een incompleet beeld van de impact van vliegreizen geeft. In de onderstaande grafieken wordt uitgegaan van een verhoging van 49% (bij korte vluchten) tot 89% (bij lange vluchten) van het effect van de directe CO₂ uitstoot van vliegtuigen, in aansluiting op de nationale Lijst Emissiefactoren [2, 3]. Voor meer uitleg over niet-CO₂ klimaateffecten zie het kopje ‘vliegtuigstrepen’ op: Maakt het uit of CO₂ wordt uitgestoten op 10 000 meter hoogte (door vliegtuigen) of ter hoogte van het aardoppervlak?

Emissiefactoren

De emissiefactoren van verschillende vervoermiddelen variëren enorm. Bij de auto spelen gewicht, brandstofsoort en het aantal personen een grote rol. Hoe meer passagiers, hoe lager de uitstoot per persoon. Bij het vliegtuig tellen onder andere het toesteltype, het aantal stoeltjes daarin, en hoe die over de verschillende klassen verdeeld zijn. Zo hebben vliegtuigen van budgetmaatschappijen vaak een lagere emissiefactor dan die van reguliere luchtvaartmaatschappijen, doordat ze in hun modernere vliegtuigen zo veel mogelijk economy stoeltjes plaatsen. In de business class ligt de emissiefactor 1,5 tot 2,5 hoger dan in economy [2]. Je kunt als consument dus niet alleen een duurzamere keuze maken door een bepaald vervoermiddel te kiezen, maar ook binnen dat vervoermiddel heb je nog invloed op je uitstoot. In Figuur 1 is een aantal emissiefactoren per persoon per kilometer afgebeeld. Dit zijn gemiddelden, dus hier wordt bijvoorbeeld nog geen onderscheid in vliegtuigtypen gemaakt. In de grafiek zitten de emissiefactoren voor vliegtuigen net iets boven die voor economy class.

Figuur 1: Emissiefactoren vakantievervoersmiddelen [3, 4]

Afstand

Naast die emissiefactor speelt de afstand een enorme rol. Zo is de uitstoot van een vliegvakantie al snel hoog door de grote(re) afstanden die ermee worden afgelegd. Dit komt ook door de snelheid van vliegtuigen, want daardoor wordt bij eenzelfde reistijd de afstand langer dan bij een ander vervoermiddel. De keuze waar je op vakantie heen gaat, bepaalt daarom al voor een heel groot deel of je vakantie een lage of een hoge uitstoot zal hebben. In Figuur 2 is voor een aantal vakantiebestemmingen, voor verschillende vervoermiddelen, de emissiefactor met de afstand vermenigvuldigd, en wordt de totale uitstoot per persoon voor het vakantievervoer getoond.

Figuur 2: Uitstoot vakantievervoer (retour) van Nederland naar bestemmingen (berekening m.b.v. [3, 4])

Vergelijking met de uitstoot in het dagelijks leven

Hoe vergelijken deze getallen zich met wat we verder in een jaar uitstoten? Een gemiddelde Nederlander stoot volgens Milieu Centraal jaarlijks ongeveer 8900 kilogram CO₂ uit [5]. Hiervan wordt gemiddeld 770 kg CO₂ veroorzaakt doorvliegreizen, al maakt niet iedereen die. Als de verschillende onderdelen van onze uitstoot worden bekeken, blijkt dat bijvoorbeeld een retourtje New York meer CO₂ (1840 kg) veroorzaakt dan een jaar energieverbruik in huis (1500 kg), of evenveel als een jaar auto-, fiets- en OV-gebruik (1820 kg). En een hele verre vliegvakantie, naar bijvoorbeeld Australië, veroorzaakt meer uitstoot dan je in een half jaar met alle andere (dagelijkse) dingen doet. Het aandeel van zo’n vakantie aan de complete eigen uitstoot zal ook verder toenemen naarmate onze dagelijkse uitstoot omlaaggaat door verduurzaming, want die verduurzaming gaat bij vliegtuigen langzamer. Alternatieve vliegtypen (bijvoorbeeld elektrisch) staan nog in de kinderschoenen en alternatieve brandstoffen (bijvoorbeeld biobrandstoffen) worden de komende jaren nog maar in hele kleine hoeveelheden gemaakt en bijgetankt [6].

Hoe kan de vakantiebijdrage aan klimaatverandering omlaag?

Met welk vervoermiddel je reist, hoe ver én hoe vaak, bepaalt voor een groot deel hoe klein of groot de bijdrage van je vakanties aan klimaatverandering is. En hoe langer een vakantie duurt, hoe minder tijd er voor andere vakanties en de daarbij komende uitstoot over blijft. Lange vakanties met trein, bus, of (elektrische) auto met veel personen naar dichtbijgelegen bestemmingen dragen dus bij aan een lage totale vakantie-uitstoot. Vlieg- en cruisevakanties, met name buiten Europa, zorgen voor een (hele) hoge uitstoot. Korte vliegvakanties zorgen vaak voor extra uitstoot in een heel jaar, omdat er dan ook nog eens extra vakanties mogelijk zijn. Vakanties met grote auto’s of campers met maar 1 of 2 personen hebben ook een vrij hoge uitstoot. Niet op vliegvakantie gaan is voor individuele personen een van de belangrijkste maatregelen die ze kunnen treffen om hun bijdrage aan klimaatverandering omlaag te brengen.