Wat is de impact van onze elektronische apparaten op het klimaat?

Het inschatten van de impact op het klimaat van al onze elektronische apparatuur is niet makkelijk, omdat ‘elektronische apparatuur’ zoveel verschillende producten omvat. Alle producten die met elektriciteit werken vallen in deze categorie, van USB-sticks tot lampen, en koelkasten tot telefoons. We kunnen deze vraag dus niet direct beantwoorden, maar willen je wel een idee geven van wat een rol speelt in de klimaatimpact van jouw producten en wat je kunt doen om die impact te verkleinen. In het NWO circular circuits project zijn we op dit moment bezig met het beantwoorden van vragen zoals deze, en streven we naar duurzamere elektronica.

Om je toch een idee te geven van de klimaatimpact van onze elektronica zullen we een voorbeeld geven van een product dat bijna iedereen iedere dag gebruikt; een smartphone. Een opmerking vooraf: elektronica heeft niet alleen een impact op het klimaat, maar ook op milieu en mensen, bijvoorbeeld door vervuiling of slechte arbeidsomstandigheden. In dit antwoord richten we ons hoofdzakelijk op de impact op het klimaat.

Productie

Om een elektronisch product te maken zijn verschillende materialen nodig:

• Plastic: de productie begint met de winning van olie, die vervolgens wordt geraffineerd en omgezet in plastic. De productie van olie zorgt voor broeikasgassen. Soms zijn er ook emissies die schadelijk zijn voor het klimaat, zoals methaan uit pijpleidingen [1]. In je telefoon kan bijvoorbeeld de achterkant of de behuizing van plastic zijn.
• Glas: dit is gemaakt van zand en andere mineralen die worden verhit en vervolgens gesmolten. Hiervoor is veel warmte nodig, waarvoor aardgas wordt verbrand, dat op zijn beurt CO₂ produceert [2]. In je telefoon is het scherm of de screenprotector gemaakt van glas.
• Metaal: metalen worden gewonnen in mijnen, samen met grote brokken rotsmateriaal. Het gesteente moet van het metaal worden gescheiden, wat veel chemicaliën en energie kost en dus ook indirecte klimaatschadelijke emissies elders veroorzaakt [3]. In je telefoon zijn de elektronische onderdelen en het frame gemaakt van metalen.

De materialen moeten nu met machines en veel energie worden omgezet in een telefoon. Ook komen de materialen en producten van over de hele wereld, er is daarom veel transport nodig. Het energieverbruik en het transport veroorzaken de uitstoot van broeikasgassen.

Gebruik

Bij bepaalde voorwerpen, zoals boeken, komt alleen uitstoot vrij als ze worden gemaakt. Spullen die elektriciteit gebruiken, zoals je telefoon, veroorzaken echter ook uitstoot als ze worden gebruikt. In 2022 was ongeveer 64% van de elektriciteit in Nederland afkomstig van kolen of aardgas [4], wat bijdraagt aan de uitstoot van CO₂. Als je je telefoon oplaadt draag je dus bij aan deze uitstoot. Verschillende apparaten veroorzaken verschillende hoeveelheden uitstoot, afhankelijk van hoe vaak je ze gebruikt en hoeveel elektriciteit ze nodig hebben. Een föhn gebruiken voor 10 minuten kost bijvoorbeeld evenveel energie als een LED-lamp laten branden voor 2 dagen, en met die elektriciteit zou je ook je telefoon 15 keer kunnen opladen van 0% tot 100%! (In dit voorbeeld gaan we ervan uit dat de föhn 1500 Watt gebruikt, de LED 5 Watt en de telefoonbatterij een capaciteit heeft van 4500 mAh met 3,7 Volt.)

Voor het gebruik van elektrische apparaten hebben we ook voorzieningen nodig zoals het elektriciteitsnet, waarvan het onderhoud ook uitstoot veroorzaakt. Tot slot zijn alle apparaten die verbonden zijn met het internet ook nog eens afhankelijk van een enorm netwerk van servers en kabels. Sommige kabels steken zelfs oceanen over om Europa en de VS met elkaar te verbinden! Als je iets opzoekt op het internet, zoals de Klimaathelpdesk-website, is daar ook elektriciteit voor nodig en wordt er dus uitstoot geproduceerd. Als je geïnteresseerd bent, kun je hier (in het Engels) een overzicht vinden van de geschatte uitstoot van verschillende online activiteiten.

Levenseinde

In Nederland wordt slechts de helft van de elektronica volgens de regels gerecycled [5] (Figuur 1). Elektronica in normale afvalbakken wordt normaal gesproken verbrand, waardoor we het materiaal voor altijd kwijt zijn en er nieuwe materialen met nieuwe emissies nodig zijn. [5].

Figuur 1: de bestemming van elektronisch afval uit Nederland in 2018 [5]

Recycling is niet perfect; hier is ook energie voor nodig, het heeft ook impact op het klimaat, en we kunnen niet alle materialen terugwinnen. Het helpt ons echter wel de klimaatimpact van de productie van elektronica te verminderen; de impact van gerecyclede materialen is over het algemeen namelijk lager dan die van nieuwe materialen [6].

Elektronisch afval bevat niet alleen waardevolle, maar ook een aantal gevaarlijke materialen. Deze materialen kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid of kunnen niet worden gerecycled. Als gevolg hiervan komen er bij de winning van nieuwe materialen emissies vrij die schadelijk zijn voor het klimaat. We willen dit soort risico’s natuurlijk beperken, en dat is waarom recyclen volgens de regels zo belangrijk is.

Voorbeeld: de klimaatimpact van een telefoon

Bij het berekenen van de klimaatimpact van een telefoon worden al deze verschillende soorten klimaat belastende emissies van de verschillende fases in een leven van het product geteld en opgeteld [7]. In dit geval is de berekening gemaakt voor broeikasgassen die het klimaat beïnvloeden, maar er zijn nog veel meer aspecten die ons milieu beïnvloeden, zoals waterverbruik, landgebruik of ecotoxiciteit. Als je meer wilt weten over dit onderwerp, raden we je aan iets te lezen over ‘levenscyclusanalyse’. Een smartphone produceert ongeveer 25 kg aan CO₂ [8], wat dus afhankelijk is van allerlei factoren in productie, gebruik en levenseinde. Hoe deze factoren bijdragen aan de klimaatimpact van een smartphone kan je zien in figuur 2. Deze figuur representeert de klimaatimpact van maar één van vele smartphones, en is ook nog eens afhankelijk van het individuele gebruik en de levensduur, en de gebruikte rekenmethode. Het doel is om je een algemeen beeld te geven, neem de cijfers dus met een korreltje zout.

Figuur 2: bijdrage van elke levensfase aan de totale klimaatimpact van een smartphone [8]

De impact van een smartphone op het klimaat is dus vooral bepaald door de productie. Het is daarom het beste de levensduur van je telefoon zo lang als mogelijk te verlengen om de impact te beperken. Voor andere elektronische producten kan deze verdeling heel anders liggen. Kijk bijvoorbeeld naar de impact van een wasmachine (figuur 3):

Figuur 3: bijdrage van elke levensfase aan de totale klimaatimpact van een wasmachine (geschat op basis van figuur 2 en figuur 4 uit [9])

Een wasmachine heeft erg veel energie en wasmiddel nodig om te wassen, en daarom is de klimaatimpact vooral afhankelijk van de gebruiksfase. Omdat nieuwe wasmachines een stuk efficiënter kunnen zijn en dus minder energie en wasmiddelen nodig hebben, is er een punt in het leven van een oude wasmachine waar het waarschijnlijk klimaatvriendelijker is om hem te vervangen dan zijn levensduur verder te verlengen. [9]

Wat kan jij doen?

Nu begrijp je de impact van je elektronica op het klimaat. Dit kun je doen om de impact te verlagen van…

…Productie

• Koop bewust, denk twee keer na over wat je nodig hebt en waarom.
• Verleng de levensduur van de elektronica die je al hebt door reparatie (https://www.repaircafe.org/) en goed onderhoud (https://www.theverge.com/23203572/android-phone-battery-save-drain-how-to).
• Als je een product koopt, kies dan eerder voor tweedehands of refurbished producten (https://www.refurbished.nl/). Als je echt een nieuw product wil, koop dan duurzamer en wees kritisch (https://www.ecoratingdevices.com/ratings/).

…Gebruik

• Schakel elektronica uit en haal elektronica uit het stopcontact als je ze niet gebruikt.
• Gebruik duurzame energie waar mogelijk.
• Kies in het geval van producten die veel energie gebruiken tijdens de gebruiksfase voor producten met een goed energielabel (https://www.energielabel.nl/apparaten/). Dit bespaart naast emissies ook geld.
• Onthoud dat ook internetgebruik een klimaatimpact heeft; kies dus voor duurzame aanbieders van cloud en internetdiensten. Hier is een overzicht van duurzamere internetdiensten: https://www.greenpeace.org/static/planet4-international-stateless/2017/01/35f0ac1a-clickclean2016-hires.pdf

…Levenseinde

• Als je een product niet meer wil gebruiken, verkoop het dan tweedehands of aan een refurbisher.
• Als je de levensduur van je product niet kunt verlengen, lever je product dan in om te recyclen (https://inleverpunten.stichting-open.org/).