Waar komt de neiging vandaan om iemand die groen doet te wijzen op diens tekortkomingen?

Veel mensen zien zichzelf als een milieuvriendelijk persoon, maar handelen daar niet altijd naar. We weten bijvoorbeeld vaak wel dat vliegen een grote impact heeft op het klimaat, maar vinden het lastig om ‘nee’ te zeggen als iemand in onze vriendengroep voorstelt om in de winter naar Mallorca te vliegen [1]. Dit kan een slecht gevoel opleveren, omdat we graag willen dat ons gedrag klopt met ons zelfbeeld [2]. Om van dat slechte gevoel af te komen, kunnen mensen zoeken naar een manier om hun gedrag te rechtvaardigen. Ze houden zich vast aan gedachten als “het vliegtuig gaat toch wel” of “anderen eten ook vlees, dus wat maakt mijn individuele actie dan uit?” [3].

Dat soort gedachten zijn geloofwaardig, totdat iemand anders wél de milieuvriendelijke keuze maakt, bijvoorbeeld door te stoppen met vliegen. Zo’n persoon kan een dubbel gevoel oproepen. Aan de ene kant vinden we hun keuze goed, aan de andere kant vinden we hen bedreigend: we hebben door hen namelijk geen excuus meer om toch met het vliegtuig op vakantie te gaan. Dat schuurt met ons positieve zelfbeeld [4].

Er zijn verschillende manieren om met dat schurende gevoel om te gaan. Zo kunnen we ons gedrag aanpassen, bijvoorbeeld door ook niet meer met het vliegtuig op vakantie te gaan. Dat is in de praktijk vaak lastig, omdat het betekent dat we dingen die we leuk vinden niet meer kunnen doen. Een andere manier om van het vervelende gevoel af te komen, is om de persoon aan te vallen die de duurzamere keuze maakt. We schilderen iemand bijvoorbeeld af als heilig boontje, buitenbeentje of moraalridder [5]. Of je beschuldigt iemand van hypocrisie: als je dierenleed zo belangrijk vindt, waarom draag je dan leren schoenen?

Samengevat: iemand die groen doet, kan gevoelens van ongemak oproepen bij mensen die duurzaamheid ook belangrijk vinden, maar er minder naar handelen. Dat ongemak kan ervoor zorgen dat mensen zoeken naar een manier om de ander niet al te serieus te hoeven nemen – bijvoorbeeld door die persoon te wijzen op zijn of haar tekortkomingen.