Leidt klimaatverandering tot meer oorlogen?

Hoe ontstaan oorlogen en conflicten?

Oorlogen en gewapende conflicten kunnen voorkomen tussen landen, maar ook op een meer lokaal niveau, bijvoorbeeld tussen verschillende bevolkingsgroepen of gemeenschappen. De oorzaken van een gewapende conflict zijn zeer complex en vaak niet te wijden aan een oorzaak. Gewapende conflicten zijn meestal het gevolg van spanningen tussen landen of problemen met de economie of de samenleving. Tegelijkertijd kunnen bijvoorbeeld ook langdurige droogte en overstromingen indirect leiden tot gewapende conflicten op kleinere schaal, meestal binnen de landsgrenzen. Als dit soort rampen zich voordoen dan kan dit zorgen voor migratiestromen als gevolg van verloren oogsten of dorpen die overstromen. Deze migranten kunnen op andere plekken ervoor zorgen dat al aanwezige spanningen toenemen, wat kan leiden tot gewapende conflicten.

Voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld rondtrekkende stammen die met hun vee richting gebieden met meer water trekken als gevolg van droogte. De druk op de lokale watervoorraden neemt hierdoor toe, wat kan leiden tot spanningen met de lokale (agrarische) bevolking. Het kan ook zo zijn dat gevluchte mensen zorgen voor meer druk op al aanwezige socio-economische spanningen en hiermee zorgen voor de druppel die de emmer doet overlopen. Dit is lang niet bij elke droogte of overstroming het geval en iets wat vaak alleen speelt bij de meest extreme gebeurtenissen.

Wat kunnen we leren uit het verleden?

In de literatuur zijn er meerdere voorbeelden van dit soort gewapende conflicten die veroorzaakt zouden zijn door aanhoudende droogte, waarbij misschien wel het bekendste voorbeeld komt van de oorlog in Syrië. Wetenschappers zijn wel verdeeld over de rol van droogte op deze oorlog [1, 2]. Dit komt doordat het zo moeilijk is om aan te tonen dat de droogte de oorzaak was van het conflict, aangezien er altijd verschillende factoren een rol spelen. Droogte of overstromingen spelen daarbij een rol in zo’n 20% van de gevallen, maar hoeft dus zeker niet de hoofdoorzaak te zijn.

Met behulp van kunstmatige intelligentie zien we ook dat droogte en overstromingen zorgen voor meer conflicten in de afgelopen decennia. Daarbij is het opnieuw erg lastig te zeggen of één individueel conflict komt door een droogte of overstromingen, maar er is wel een verband tussen de stijging in het aantal conflicten en de toename van in dit soort hydrologische rampen [3].

En nu klimaatverandering...

Wetenschappers zijn het er wel over eens dat bij grote opwarming van de aarde (4 graden Celcius) klimaatverandering gaat zorgen voor meer conflicten (Figuur 1). Juist omdat het een extra druk toevoegt bij al lopende spanningen, kan het net het laatste zetje zijn om gewapende conflicten te doen ontstaan. We zien op veel plekken in de wereld dat droogte en overstromingen talrijker en heftiger worden als gevolg van de opwarming van de aarde. Dit heeft helaas ook tot gevolg dat het waarschijnlijk is dat het aantal conflicten zal toenemen [4]. Deze effecten kunnen teniet worden gedaan of juist worden versterkt door verandering in de socio-economische situatie in een gebied. Bij een toename van de welvaart zal het negatieve effect van klimaatverandering (deels) tenietgedaan worden gedaan door de verbeterde situatie in veel landen in de wereld. Het is wel belangrijk om te benoemen dat zowel die interactie tussen de welvaart en de klimaateffecten zich vaak lokaal afspeelt en kan zorgen voor grote verschillen tussen regio’s en landen over de wereld. Kortom, het hangt sterk af van de regio en de interactie tussen de veranderingen in welvaart en het klimaat wat de uiteindelijke gevolgen zijn voor conflicten.

Figuur 1: Inschatting van veranderingen in conflicten volgens Mach et al. [3]

Studies laten zien dat de positieve effecten helaas minder zwaar wegen dan de negatieve effecten en dat we netto dus toch een toename van het aantal conflicten verwachten. Dit komt ook deels omdat conflicten die ontstaan langdurige negatieve effecten hebben op inkomen, educatie en gelijkheid [5]. Daarom zal het herstel na een conflict een land gevoeliger maken voor toekomstige conflicten, zeker als er in zo’n gebied ook meer droogte en overstromingen gaan optreden. Het moet wel gezegd worden dat het heel lastig is om te voorspellen waar deze klimaatverandering tot meer conflicten gaat zorgen en wat voor toename we dan gaan zien. Dit komt deels door de onvoorspelbaarheid van conflicten en deels omdat we niet weten hoe de toekomst eruit zal zien.